Η «Άγονος γραμμή» του Άρη Αλεξάνδρου

Ο Άρης Αλεξάνδρου (1922-1978) ψευδώνυμο του Αριστοτέλη Βασιλειάδη, γεννημένος στο Πέτρογκραντ από Πόντιο πατέρα και Ρωσίδα μητέρα, υπήρξε από τους πιο σημαντικούς μεταπολεμικούς λογοτέχνες: ποιητής, πεζογράφος, και μεταφραστής. Κορυφαίο έργο του το μυθιστόρημα «Το Κιβώτιο» (1974).

Το 1947-48, εξόριστος στον Μούδρο, ξεκίνησε το θεατρικό «Αντιγόνη», το οποίο ολοκλήρωσε το 1951 στον Άη Στράτη. Στον Μούδρο συνέθεσε επίσης τρία ποιήματα: «Παράθυρο», «Ολόκληρη νύχτα», «Ανεπίδοτα γράμματα», τα οποία συμπεριέλαβε στην ποιητική συλλογή «Άγονος γραμμή» (έκδ. 1952).

 

Στο «Παράθυρο» (Μούδρος 1947) η θέα του κόλπου του προξενεί έντονα συναισθήματα:

 

Εδώ το φως είναι σκληρό

σε δυσκολεύει να το δέσεις μαζί με τις κουρτίνες στην άκρη του παράθυρου

και στο περβάζι ένα λουλούδι σαν ηλιοτρόπιο

γυρίζει στην περσινή Πρωτομαγιά.

 

Σαν παίρνει να βραδιάζει

στέκεσαι εκεί μετρώντας τα καράβια φορτωμένα κόκκαλα

τον μεταβολισμό της νεκρής ζώνης που φωσφορίζει τη βροχή

σαν ξεχασμένο φίλντισι.

 

Διστάζεις να κοιτάξεις κατάματα το δρόμο.

Η φωνή μας δεν είναι μήτε μια σταγόνα

μια σταγόνα που θα ανέβαζε το κύμα

να σκεπάσει ένα χαλίκι.

 

Στο «Ολόκληρη νύχτα» (Μούδρος χειμώνας 1947-48) κυριαρχεί η αίσθηση της απώλειας:

 

Όπου νάναι θα κλείσει το στερνό παραθύρι στην άκρη της βροχής.

Κατακαθίζει το νερό στα σκαλοπάτια.

Τι ξένο που είναι απόψε το τσίγκινο τραπέζι κάτω απ’ τη μαρκίζα

Γυμνό και ξεχασμένο δίχως τον ίσκιο των χεριών της.

Κανείς. Ένα δημοτικό φανάρι μουσκεύει μες στη νύστα σου.

 

Σαββατόβραδο κ’ οι ταβέρνες κλειστές

Μουλιάζει ο χρόνος στο καπέλο του ζητιάνου

οι δρόμοι αποτραβιούνται σε άδειες κάμαρες

και μόνο εκεί στο μαξιλάρι μένουνε

ακόμα μένουνε τα αποχτενίδια του ύπνου της.

 

Στα «Ανεπίδοτα γράμματα» (Μούδρος 1948), απόσπασμα από τα οποία μελοποίησε το 1977 ο Μιχάλης Γρηγορίου (ερμηνεία: Αφροδίτη Μάνου, Σάκης Μπουλάς), οι στίχοι του συγκλονίζουν:

 

Πλάι στη θάλασσα μαζί σου, είχα μπορέσει να πετάξω

δυο βότσαλα στην άκρη του γιαλού και μας πιτσίλισαν λιακάδα.

Δεν ξέρω αν διαβάζεις ανάμεσα στις δέκα μου αράδες[1]

πόσο πολύ μου λείπει το βορεινό παράθυρο κλειστό

μην τύχει και κρυώσει ένα φλυτζάνι τσάι που αχνίζει τα περιστέρια των χεριών σου.

 

Λέω να κλείσω τα παντζούρια

μήπως και μείνει τίποτα απ’ το σούρσιμο της χτένας στα μαλλιά σου

λέω ν’ ανεβάσω το φυτίλι, μη μου χαθεί η φωνή σου.

 

Δοκίμαζε, συνέχιζε τα γυμνάσματά σου.

Κοίτα που κι’ η θάλασσα ανακατεύει συνεχώς ουρανό και φύκια

πασχίζοντας να βρει το σωστό της χρώμα.

Θ. Μπελίτσος, Σεπτέμβρης 2026. 

Από το υπό έκδοση βιβλίο μου [e-book] "Η Λήμνος στη λογοτεχνία".

---

[1] Μόνο δέκα αράδες μπορούσαν να γράψουν οι εξόριστοι στα ανοιχτά δελτάρια της αλληλογραφίας.

"Άννα, το όνομά της". Ένα βιβλίο που γεννήθηκε από τις στάχτες μιας πυρκαγιάς στη Λήμνο

 

Κώστια Κοντολέων, "Άννα, το όνομά της" 

Ένα βιβλίο που γεννήθηκε από τις στάχτες 

της πυρκαγιάς του 1939 στη Λήμνο

Το 1932 ο Δημήτριος Κοντολέων, που είχε διοριστεί Ταμίας Λήμνου, αποφασίζει να συνδέσει τη ζωή του με το νησί. Νυμφεύεται τη νεαρή Λήμνια Φρόσω Α. Κρασσά και το επόμενο έτος γεννιέται η κορούλα του, η Άννα. Ως ενεργό μέλος της τοπικής κοινωνίας δραστηριοποιείται στα κοινά: το Φεβρουάριο 1932 εκλέγεται γενικός γραμματέας του Παλλημνιακού Αθλητικού Ομίλου, τον Ιούνιο 1936 εκπροσωπεί τους οικονομικούς υπαλλήλους στο πενταμελές πανυπαλληλικό προεδρείο Λήμνου, στην κινητοποίηση για την απειλούμενη διάλυση των δημοσιοϋπαλληλικών σωματείων από την κυβέρνηση του Ιωάννη Μεταξά. Αλλά η μοίρα έχει αποφασίσει αλλιώς.

Ένας Αύγουστος, κάποτε

 

  -Νίκη;

-Παντελή;

Ο ήλιος είχε γείρει προς τη δύση. Χρυσές και πορφυρές ηλιαχτίδες παιχνίδιζαν πάνω στον απαλό κυματισμό του νερού, γοητεύοντας τους εποχικούς παραθεριστές της μικρής κωμόπολης που είχαν σπεύσει να θαυμάσουν τον μεγαλοπρεπή αποχαιρετισμό του επουράνιου βασιλιά. Ο Παντελής, μόνιμος θερινός θαμώνας του μαγευτικού κολπίσκου της περιοχής, όπως κάθε σούρουπο αγνάντευε με μισόκλειστα μάτια το λιόγερμα θαμπωμένος από τον φωτεινό χείμαρρο που έστελνε απλόχερα το μεγάλο άστρο, λίγο πριν κρυφτεί πίσω από το αντικρινό βουναλάκι στην απέναντι πλευρά του κόλπου.

Ξάφνου μια φιγούρα διέσχισε τον χείμαρρο κι έριξε τη σκιά της στο πρόσωπό του, μια φιγούρα που βάδιζε προς το παγκάκι που καθόταν. Για μια στιγμή έκρυψε τις ηλιαχτίδες, αμέσως μετά τις άφησε να τον τυφλώσουν, κι ύστερα πάλι το ίδιο. Λες κι έπαιζε μαζί του η γυναικεία φιγούρα. Γυναίκα ήταν και μάλιστα η φιγούρα κάτι του θύμιζε, κάτι γνώριμο αλλά μακρινό που ξυπνούσε μέσα του συναισθήματα χαμένα στο χρόνο. Προσπάθησε να το ξεκαθαρίσει βάζοντας το χέρι του αντήλιο. Η φυσιογνωμία γνωστή αλλά από πού, από πότε; Το μαλλί με τις κοριτσίστικες αφέλειες το θυμόταν πιο μακρύ, να κυματίζει ανέμελο. Το χαμόγελο, αυτό το χαμόγελο το ήξερε καλά. Η γυναίκα έβγαλε τα σκούρα γυαλιά… αυτό το βλέμμα, αυτό το βλέμμα! Σηκώθηκε…

Καλύτερα μπαλίτσα στην αμμουδιά, παρά Μουντιάλ στην οθόνη

 

Trionda, η επίσημη μπάλα του FIFA '26

Mουντιάλ από σήμερα, αμφιλεγόμενο και πάλι, όπως το προηγούμενο στο Κατάρ, με τους αναλώσιμους εργάτες-δούλους.

Φαραωνικό, με 48 χώρες, γιατί όχι και οι 211 χώρες μέλη της ΦΙΦΑ, άραγε; Δυο γύρους νοκ-άουτ παραπάνω θα είχε και θα γλιτώνανε όλοι (παίκτες, ομάδες, φίλαθλοι) την ταλαιπωρία των προκριματικών. Η παγκόσμια ομοσπονδία ολοένα και πιο πολύ λειτουργεί ως πολυεθνική εταιρία, παρά ως ποδοσφαιρική αρχή. Πέρσι με το ανεκδιήγητο Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων (το οποίο απένειμε ο Τραμπ που μετά πανηγύρισε ξεδιάντροπα μαζί με τους νικητές, και η ΦΙΦΑ τον βράβευσε κι από πάνω!), τώρα με τούτο το πράγμα, κάνει τα πάντα για να μισήσουμε το ποδόσφαιρο.

Στα στοιχήματα για το ποιες χώρες θα φθάσουν ψηλά, πρέπει να μπει και το πόσοι παίκτες θα κλατάρουν, όταν θα παίζουν στις 10 ή 12 το πρωί ή στις 2 το καταμεσήμερο ταξιδεύοντας συνεχώς από το χωρίς οξυγόνο υψόμετρο του Μέξικο Σίτι, στην αποπνικτική υγρασία του Μαϊάμι, στην καυτή έρημο στο Ντάλας του Τέξας και στο μακρινό Βανκούβερ. Ο Χιούι, ο Λιούι κι ο Ντιούι, ή όπως αλλιώς λέγονται οι τρεις σωματοφύλακες, τα ζωάκια μασκώτ της διοργάνωσης, να βάλουν το χέρι τους να μην υπάρξουν σοβαρά προβλήματα υγείας.

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ: Θ. Μπελίτσου «Σύμμεικτα ΙΙΙ και IV»

 

 

Σύμμεικτα ΙΙΙ: Λημνιά και πέριξ, τεύχος Α

Σύμμεικτα IV: Λημνιά και πέριξ, τεύχος B

 

ΚΕΙΜΕΝΟ: Σταύρος Τραγάρας

Ο Θοδωρής Μπελίτσος δημοσίευσε στις αρχές του 2026 το νέο διαδικτυακό πνευματικό του πόνημα, «Σύμμεικτα», σε δύο βιβλία, που τα ονομάζει Τεύχος Α και Τεύχος Β. Είναι δημοσιευμένα άρθρα, μελέτες, μονογραφίες, ομιλίες του ίδιου, διασκορπισμένα σε διάφορα έντυπα, μερικά δυσεύρετα, που σχετίζονται κυρίως με τη Λήμνο. Κάποια τα έχει «ξαναδουλέψει». Υπάρχουν και αρκετά που ήταν αδημοσίευτα ως τώρα. Πολλά είναι πολυσέλιδα πονήματα, σαν μικρά βιβλία. Έχουμε δηλαδή πλήθος μικρών βιβλίων μέσα στα δύο τεύχη - βιβλία.

Για την τεράστια αξία του έργου του Μπελίτσου δεν χρειάζεται να πούμε κάτι, είναι γνωστή. Ούτε μπορούμε να μιλήσουμε διεξοδικά για όλα όσα περιλαμβάνονται σ’ αυτά τα δύο τεύχη, θα θέλαμε πολλές σελίδες. Μόνο λίγα ψήγματα, και στα σημεία που μου έκαναν τη μεγαλύτερη εντύπωση, ή που μου άρεσαν περισσότερο.

Η απόφαση ενός συγγραφέα και δη πολυγραφότατου να συγκεντρώνει τις σκόρπιες δημοσιεύσεις του είναι σωστή και βοηθά τη συνολική αξιολόγησή του, ιδίως για τον αυριανό μελετητή. Πολλά από τα περιλαμβανόμενα έργα του συγγραφέα, τα έβλεπα για πρώτη φορά, ή τα διάβαζα για πρώτη φορά. Αυταπόδεικτη λοιπόν η αξία αυτής της συγκέντρωσης. Ο αναγνώστης πρέπει να έρχεται συνεχώς σε επαφή με το έργο του συγγραφέα, και αν δεν πηγαίνει ο Μωάμεθ στο βουνό, ας πηγαίνει το βουνό στο Μωάμεθ.

Σταύρου Τραγάρα: «Πολιτικοί εξόριστοι Άη Στράτη και Λήμνου»

 

Σταύρος Τραγάρας: "Πολιτικοί εξόριστοι Άη Στράτη και Λήμνου"

Εκδόσεις "Αγιαρμόλας", 2026, σελ. 470

 

Σε ένα ογκώδες βιβλίο 470 σελίδων, ο γιατρός και συγγραφέας Σταύρος Τραγάρας καταπιάνεται με το ακανθώδες θέμα των πολιτικών εξορίστων που σημάδεψε την ελληνική κοινωνία για πολλές δεκαετίες στα μέσα του περασμένου αιώνα.

Με ερέθισμα το γεγονός πως ανάμεσα στα δεκάδες νησιά της εξορίας υπήρξε για ένα διάστημα και η πατρίδα του, η Λήμνος, και κυρίως το γειτονικό νησί του Άη Στράτη, ερεύνησε δεκάδες πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές (συγγράμματα, μαρτυρίες και μελέτες) προκειμένου να γνωρίσει τα γεγονότα, τις συνθήκες, την ταλαιπωρία και τις τραγικές συνέπειες για τους δεκάδες χιλιάδες συμπατριώτες μας και τα εκατοντάδες χιλιάδες μέλη των οικογενειών τους, που επέλεξαν να συγκρουστούν με την κυρίαρχη ιδεολογία, με αποτέλεσμα να βιώσουν στο πετσί τους την σκληρότητα του κρατικού μηχανισμού, την κοινωνική απομόνωση, εξευτελισμούς και ταπείνωση, να στερηθούν βασικά δικαιώματα όπως το να δουλέψουν σε δημόσια υπηρεσία ή οργανισμό (ΔΕΗ, ΟΤΕ κλπ), στο στράτευμα και την αστυνομία, να γίνουν ιερείς, να βγάλουν διαβατήριο, άδεια οδήγησης και πολλά άλλα, να ζήσουν σχεδόν σε όλη τη ζωή τους υπό το βλέμμα του χωροφύλακα και του χαφιέ, να υποχρεώνονται σε δημόσιες δηλώσεις μετανοίας για ενέργειες και ιδεολογίες, τις οποίες συχνά δεν γνώριζαν καν, τα αγόρια να θεωρούνται φαντάροι μειωμένης εθνικής συνείδησης, γενικά να θεωρούνται πολίτες β΄ κατηγορίας.

Παρωχημένα συνθήματα ή μήπως όχι;

 

 Πρωτομαγιά κι εγώ αμετανόητος νοσταλγός ημερών αρχαίων, φωτογραφίζω παρωχημένα (ή μήπως όχι;) συνθήματα περιθωριακών ομάδων, εν μέσω τσίκνας από ψησταριές και στεφανιών του Μάη που δεν στεφανώνουν κανέναν.

 Στο μίνι μάρκετ, ανοιχτό χρονιάρα μέρα, σταχανοβίτες υπάλληλοι ενός αχόρταγου αφεντικού μοιράζουν χαμόγελα κι εύχονται καλό μήνα στους πελάτες που αγοράζουν βιαστικοί έξτρα μπίρες για το πρωτομαγιάτικο τραπέζι, τρέχουν να ανάψουν τα κάρβουνα για τα παϊδάκια, να βάλουν και Νταλάρα στη διαπασών να αντιλαλήσει το "Πάγωσε η τζιμινιέρα" στη γειτονιά, γιατί "Η Πρωτομαγιά δεν είναι αργία, είναι απεργία!", εβίβα  σύντροφοι κάναμε αγώνες εμείς!, η ταμίας στο μίνι μάρκετ απέναντι αναλογίζεται αν θα προλάβει το απομεσήμερο να χαρεί λίγο το παιδάκι της, να το πάει στην παιδική χαρά πριν σουρουπώσει, τα παϊδάκια του γείτονα της έσπασαν τη μύτη, το μεροκάματο δεν της φτάνει για παϊδάκια, δυο-τρία μπουτάκια κοτόπουλου ζήτησε να της κρατήσει ο συνάδελφος χασάπης του μίνι μάρκετ, την καλοβλέπει αυτός θα της κάνει τη χάρη, αλλά δεν του δίνει θάρρος, δεν έχει όρεξη για τέτοια, απέναντι η "τζιμινιέρα" έγινε "δέντρο που έχει κόκκινα τα φύλλα", οι επαναστάτες της μπριζόλας πιάσαν το χορό, οι πελάτες άλλοι αργόσχολοι άλλοι βιαστικοί εύχονται "Καλή Πρωτομαγιά", για τους άλλους όχι για μένα μουρμουρίζει η ταμίας αλλά δεν τολμά να το ξεστομίσει, το μεροκάματο το έχει ανάγκη και το τσιράκι του αφεντικού τους το ξέκοψε το πρωί, μόνο καλό μήνα και χαμόγελα σήμερα, να μην ακούσω σχόλια για πρωτομαγιές κι αηδίες, ας λένε οι πελάτες ό,τι θέλουν, είναι ώρα για το διάλειμμά της, περάστε στο διπλανό ταμείο παρακαλώ, μα μόνο ένα γάλα έχω! γκρίνιαξε μία κυρία που χάζευε στο κινητό της πόσα λάικς είχε πάρει το μαγιάτικο στεφάνι της, ήταν μαστόρισσα αυτή, το δικό της στεφάνι ξεχώριζε, όσο κι αν έψαχνε των άλλων καλύτερο δεν εύρισκε, μα μόνο ένα γάλα έχω, ξαναείπε, κι εγώ μόνο δέκα λεπτά διάλειμμα απάντησε η ταμίας και της γύρισε την πλάτη -"άει σιχτίρ πρωτομαγιάτικα" μουρμούρισαν και οι δύο-, όχι για τον ίδιο λόγο φυσικά, και αντάλλαξαν μια μοχθηρή ματιά, πριν φύγουν από το ταμείο.

  Κι εγώ βαδίζοντας μόνος "μες στη φοβερή ερημία του πλήθους", όπως έγραψε κάποτε ένας ποιητής, ανάμεσα σε τζιμινιέρες που ξερνάνε τσίκνα από ψησταριές και σε μαγιάτικα στεφάνια που σκορπούν μυρωδιές από τα μπαλκόνια, φωτογραφίζω παρωχημένα(;) συνθήματα περιθωριακών ομάδων, αμετανόητος νοσταλγός ημερών αρχαίων, όταν οραματιστήκαμε το αδύνατο. 

  Καλή Πρωτομαγιά!

Θ. Μπελίτσος, 1.5.2026.