ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ: Θ. Μπελίτσου «Σύμμεικτα ΙΙΙ και IV»

 

 

Σύμμεικτα ΙΙΙ: Λημνιά και πέριξ, τεύχος Α

Σύμμεικτα IV: Λημνιά και πέριξ, τεύχος B

 

ΚΕΙΜΕΝΟ: Σταύρος Τραγάρας

Ο Θοδωρής Μπελίτσος δημοσίευσε στις αρχές του 2026 το νέο διαδικτυακό πνευματικό του πόνημα, «Σύμμεικτα», σε δύο βιβλία, που τα ονομάζει Τεύχος Α και Τεύχος Β. Είναι δημοσιευμένα άρθρα, μελέτες, μονογραφίες, ομιλίες του ίδιου, διασκορπισμένα σε διάφορα έντυπα, μερικά δυσεύρετα, που σχετίζονται κυρίως με τη Λήμνο. Κάποια τα έχει «ξαναδουλέψει». Υπάρχουν και αρκετά που ήταν αδημοσίευτα ως τώρα. Πολλά είναι πολυσέλιδα πονήματα, σαν μικρά βιβλία. Έχουμε δηλαδή πλήθος μικρών βιβλίων μέσα στα δύο τεύχη - βιβλία.

Για την τεράστια αξία του έργου του Μπελίτσου δεν χρειάζεται να πούμε κάτι, είναι γνωστή. Ούτε μπορούμε να μιλήσουμε διεξοδικά για όλα όσα περιλαμβάνονται σ’ αυτά τα δύο τεύχη, θα θέλαμε πολλές σελίδες. Μόνο λίγα ψήγματα, και στα σημεία που μου έκαναν τη μεγαλύτερη εντύπωση, ή που μου άρεσαν περισσότερο.

Η απόφαση ενός συγγραφέα και δη πολυγραφότατου να συγκεντρώνει τις σκόρπιες δημοσιεύσεις του είναι σωστή και βοηθά τη συνολική αξιολόγησή του, ιδίως για τον αυριανό μελετητή. Πολλά από τα περιλαμβανόμενα έργα του συγγραφέα, τα έβλεπα για πρώτη φορά, ή τα διάβαζα για πρώτη φορά. Αυταπόδεικτη λοιπόν η αξία αυτής της συγκέντρωσης. Ο αναγνώστης πρέπει να έρχεται συνεχώς σε επαφή με το έργο του συγγραφέα, και αν δεν πηγαίνει ο Μωάμεθ στο βουνό, ας πηγαίνει το βουνό στο Μωάμεθ.

Το πρώτο βιβλίο αρχίζει με τον ευεργέτη Στυλιανό Χριστοδουλίδη, βαμβακέμπορο του Μάντσεστερ, τον 19ο αιώνα και το γιο του Τζώρτζη Χριστοδουλίδη τον 20ο αιώνα, δημιουργούς του Χριστοδουλίδειου Μέλαθρου, του Χριστοδουλίδειου Ιδρύματος, και των μαθητικών συσσιτίων, που έσωσαν τη ζωή εκατοντάδων φτωχών μαθητών στα μεταπολεμικά χρόνια. Περιγράφεται λεπτομερειακά η οικογενειακή τους κατάσταση, η ζωή τους, και μέσα από τη δράση τους το πολιτικοοικονομικό περιβάλλον της εποχής, η κοινωνία του Κάστρου, οι άνθρωποι που δέσποζαν τότε στα κοινωνικά δρώμενα, με απίστευτες λεπτομέρειες και μέγα πλήθος πληροφοριών. Φωτογραφίες ανθρώπων, τοπίων, αντικειμένων, πλουτίζουν το έργο. Μαρτυρίες ανθρώπων, αποσπάσματα εφημερίδων εποχής, βιβλιογραφικές αναφορές, συμπληρώνουν ένα τεκμηριωμένο ιστορικό ντοκουμέντο, που είναι ταυτόχρονα και ένα γλαφυρό ανάγνωσμα.

Ακολουθεί το ζεύγος των Αιγυπτιωτών Απόστολου και Ειρήνης Καρατζά, του θλιμμένου ζεύγους, που πλην των άλλων ευεργετημάτων τους, δώρισαν στη Λήμνο την Καρατζάδειο Βιβλιοθήκη, εις μνήμην των δύο θυγατέρων τους Λιλής και Νένης, 17 και 18 χρόνων, που χάθηκαν στην μοιραία πυρκαϊά του κινηματογράφου του Κάστρου, το 1939. Οι πληροφορίες για τη ζωή τους δημιουργούν ρίγη συγκινήσεως. Επιχειρείται και η ψυχογραφία του Απόστολου Καρατζά, μέσα από τα ίδια τα κείμενα που έγραψε, που εκτός από επιχειρηματίας, ήταν ένας φιλόμουσος και καλλιεργημένος άνθρωπος και κυρίως άνθρωπος της προσφοράς.

Ο Μπελίτσος έχει ασχοληθεί και έχει γράψει την ιστορία των ευεργετών της Λήμνου, διεξοδικά. Ένα απόσπασμα από την αναφορά του στους ευεργέτες δείχνει πόσο τιμούσε, όχι μόνο τους μεγάλους γνωστούς ευεργέτες, αλλά και τους ανώνυμους μικροδωρητές και μικροευεργέτες:

«… Ίσως θα έπρεπε κάποια στιγμή να φιλοτεχνηθεί και να τοποθετηθεί σε δημόσιο χώρο η Στήλη του Ανώνυμου Λήμνιου Δωρητή και Ευεργέτη, για να τιμηθούν οι χιλιάδες Λήμνιοι, οι οποίοι προσπαθούσαν να καζαντίσουν δουλεύοντας στα βαμβακοχώραφα της Αιγύπτου, στα αδαμαντωρυχεία της Νότ. Αφρικής, στα χαλυβουργεία των ΗΠΑ, στην πάμπα της Αργεντινής, στα ανθρακωρυχεία του Βελγίου, στις γερμανικές φάμπρικες, στην έρημο της Αυστραλίας, στα εργοστάσια του Καναδά, που ήταν παράνομοι εργάτες, παραγιοί σε εμπορικά καταστήματα, κορίτσια παραδουλεύτρες σε πλουσιόσπιτα ή ναυτικοί που θαλασσοδέρνονταν στους ωκεανούς του κόσμου».

Μεγάλη εντύπωση μου δημιούργησε το άρθρο για τον υφηγητή της Ανωτάτης Γεωπονικής Αθηνών Θεόφιλο Φραγκόπουλο, ένα από τα θύματα της απριλιανής χούντας του 1967, με λημνιά ρίζα, από την οικογένεια των ευεργετών Χριστοδουλίδη. Ο Φραγκόπουλος οδηγήθηκε στην αυτοκτονία, μια μέρα μετά από ασφυκτική πίεση να λάβει μέρος σε προπαγανδιστική εκδήλωση με την ευκαιρία της εορτής της 25ης Μαρτίου του 1969. Τον ανέκρινε για ένα 24ωρο ο ίδιος ο βασανιστής Καραπαναγιώτης του λεγόμενου «Σπουδαστικού», με ύβρεις, απειλές για φυλάκιση, εξορία ή απόλυση. Θυμάμαι ως φοιτητής ιατρικής (1972-1978), ένα σύνθημα γραμμένο με μαύρο σπρέι στο ισόγειο του κτιρίου της ιατρικής στατιστικής στο Γουδή, για πολύ καιρό, «Ο Φραγκόπουλος ζει». Τότε δεν ήξερα τίποτα για τον Λήμνιο Φραγκόπουλο, τραγικό ήρωα και θύμα της χούντας.

Το άρθρο για τους Λέσβιους που έδρασαν στη Λήμνο κατά τον μεσοπόλεμο, με προεξάρχοντα τον Γυμνασιάρχη Σταύρο Παρασκευαΐδη, δείχνει ανάγλυφα τις αλληλεπιδράσεις της τοπικής κοινωνίας με το εκάστοτε πολιτικό σύστημα εξουσίας, τα παρασκήνια, τις συγκρούσεις, και τις ισορροπίες που τελικά επιτυγχάνονταν, όχι πάντοτε χωρίς «θύματα». Δίνεται καθαρά η εικόνα της δομής της εκπαίδευσης στη Λήμνο, και οι αναταράξεις της, σ’ αυτήν την μεταβατική εποχή. Πολλές πληροφορίες για την εκπαιδευτική δραστηριότητα, τις εκδρομές, τις γυμναστικές επιδείξεις, κλπ. 

Εντυπωσιακές οι πληροφορίες για τις εφτά κρήνες του τούρκου Χασάν Τζεζάερλη και την τύχη τους, ο οποίος αφού επανακατέκτησε τη Λήμνο μετά τα Ορλωφικά, και εξεδίωξε τους Ρώσους, οικοδόμησε αυτά τα θαυμάσια έργα. Πράγματα εν πολλοίς άγνωστα στους περισσότερους.

Τον βυζαντινολόγο Παναγιώτη Χαρανή απ’ την Ατσική της Λήμνου, που έγινε διάσημος βυζαντινολόγος στο Πανεπιστήμιο Rutger στην Αμερική, τον έκανε γνωστό στους Λημνιούς ο Μπελίτσος. Εννοείται και στους Ατσικιώτες, οι οποίοι ήξεραν για ένα γέρο καθηγητή (άγνωστο τι καθηγητή, και πού), που ερχόταν τα καλοκαίρια στην Ατσική και έκανε παρέα με ανθρώπους της ηλικίας του, με τους οποίους γνωρίζονταν από παιδιά. Ο Μπελίτσος μας έδωσε το πρώτο έναυσμα, να τον «ψάξουμε», να τον «γνωρίσουμε» και να κάνουμε ως Σύλλογος Ατσικιωτών μια πνευματική εκδήλωση προς τιμήν του το 2005, στην Αθήνα, στο ξενοδοχείο «Τιτάνια». 

Το άρθρο του Μπελίτσου για τον Δημήτρη Κουτσούμπα, επ’ ευκαιρία της εκλογής του σε γενικό γραμματέα του ΚΚΕ, περιγράφει τη γνωριμία μαζί του το 1985, όταν ο Μπελίτσος ήταν νεοδιορισμένος καθηγητής στο Γυμνάσιο Μούδρου και ο Κουτσούμπας υπηρετούσε στο Μούδρο τη στρατιωτική του θητεία. Παράλληλα δίνει την εικόνα της πολιτικής κατάστασης στη Λήμνο, τις πολιτιστικές δράσεις του Γυμνασίου Λήμνου, τις συζητήσεις που κυριαρχούσαν τότε, τις εκδηλώσεις που έκαναν με συμμετοχή και φαντάρων. Περιγράφει τον Κουτσούμπα ως ένα μετρημένο και διαλλακτικό άνθρωπο, χωρίς φανατισμό, και συνεργάσιμο.

Η βιογραφία του Μικρασιάτη ζωγράφου και αγιογράφου Γρηγόρη Παπαμαλή με το ιδιόμορφο στιλ και τα έργα του σε εικόνες και τοιχογραφίες, οι περισσότερες τώρα πια μισοκατεστραμμένες ή κατεστραμμένες, είναι αποτέλεσμα σοβαρής ερευνητικής εργασίας. Το ίδιο και η εκτεταμένη βιογραφία του σπουδαίου ζωγράφου και γλύπτη Θεοφάνη Δημητρίου από την Ατσική (1870-1941), παντελώς άγνωστου στη Λήμνο και ιδίως στην Ατσική, όπου δεν υπάρχει πια καν το όνομα Δημητρίου. Εκτεταμένα και τα αποσπάσματα από κείμενα του Δημητρίου για την Τέχνη.

Ο Μπελίτσος μας γνωρίζει την εξ Αιγύπτου σπουδαία αρχαιολόγο Ισμήνη Στυψιανού-Τριάντη, με καταγωγή απ’ τα Καμίνια της Λήμνου, καθώς και τον εκλεκτό γλύπτη Στέλιο Τριάντη, που ήταν σύζυγός της, με πολύ σπουδαίο έργο.

Κάνει ένα μακροσκελές αφιέρωμα στον ταπεινό και ρομαντικό αιώνιο Πανιώνιο Γιώργο Βουτσινά, δημοσιογράφο και γελοιογράφο, από την Καλλιθέα, με μακρά δημοσιογραφική ενασχόληση σε τοπικές εφημερίδες της Λήμνου, και με χιλιάδες γελοιογραφίες στο ενεργητικό του.

Ο συγγραφέας δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον σε όλη τη συγγραφική του πορεία για τις εκκλησίες και τα ξωκλήσια του νησιού. Με πάρα πολλά έργα του. Εδώ γράφει για την ιστορία του Μητροπολιτικού Ναού της Αγίας Τριάδας της Μύρινας, ένα εκτεταμένο άρθρο με απίστευτο πλούτο λεπτομερειών. 

Εξετάζει τον βίο του Αλέξανδρου, Πατριάρχη της Νέας Ρώμης (Κωνσταντινούπολης) από το 313 έως το 337, τον οποίο μετά αγιοποίησε η εκκλησία, και τη σχέση του με τη Λήμνο. Στη Λήμνο τον τιμούσαν σαν προστάτη του νησιού, για πολλά χρόνια δε το λείψανό του υπήρχε στο νησί. Ο συγγραφέας κάνει σπουδαία έρευνα για όλα τα ξωκλήσια με το όνομα Άγιος Αλέξανδρος, παραθέτει δε ωραίες φωτογραφίες. 

Αναφέρεται στον Μοσχίδη, στην Στήλη των Καμινίων, στο Σώκαστρο και τους λαξευτούς τάφους. Στην Αγιά Φωτίδα και την σχέση της με το αρχαίο τέμενος του Ηρακλέους, καθώς και σε άλλα ξωκλήσια.

Ο συγγραφέας γράφει για την Αγία Άννα στην Πλάκα Λήμνου, που ανεγέρθηκε από Ίμβριους, προς τιμήν της πρωτότυπης Αγίας Άννας της Ίμβρου, που είχε χρηματοδοτηθεί από τον μεγάλο Λήμνιο ευεργέτη σερ Τζων Αντωνιάδη. Επίσης για την πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία της Αγίας Βαρβάρας στο Μόλο, το αγίασμά της, και μια θαλάσσια σπηλιά τη λεγόμενη Φωκιοσπηλιά και κάνει ενδιαφέρουσες εικασίες για την πιθανότητα αυτή να είναι η πραγματική σπηλιά του Φιλοκτήτη και το αγίασμα να είναι η κρήνη του Λυκίου Απόλλωνα. Γράφει και το ιστορικό κι άλλων εκκλησιών όπως της Αγίας Παρασκευής και του ναού των Ταξιαρχών στη Μύρινα.  

Βρίσκει τον «μίτον της Αριάδνης» για το παλιό αρχοντικό του Βόντελα στη Μύρινα. Όταν πήγαινα στο Γυμνάσιο (1966-1972) ήταν ένα θλιβερό ερείπιο - σκουπιδότοπος, τώρα είναι ανακαινισμένο. Καταγράφει όλη την ιστορία του Ιταλού γιατρού Βόντελα, που το έχτισε τον 19ο αιώνα, καθώς και την κακή μοίρα γιατρού και κτιρίου. Τότε ως γνήσιοι ημιάγριοι γαβριάδες, περπατούσαμε πάνω στα πανύψηλα χωρίς οροφή ντουβάρια του, με κίνδυνο να γκρεμοτσακιστούμε και να πάμε άκλαυτοι. Ίσως μας προστάτευσε το ιατρικό πνεύμα του Βόντελα, που φώλιαζε στις χαίνουσες κάμαρες. Μια εντυπωσιακή ιστορία, σαν παραμύθι.

Ο Μπελίτσος παραθέτει μια σειρά από άρθρα του φοιτητή της Φιλοσοφικής Αθηνών Βάσου Ροδάκη (1910-1933). Ο Ροδάκης που πέθανε νεότατος, δημοσιεύει στην εφημερίδα «Λήμνος» το φθινόπωρο του 1931 τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις του από διάφορα χωριά της Λήμνου, υπό τον τίτλο «Στα χωριά - γύρος πρώτος». Κείμενα υπέροχα που δίνουν παραστατικά την εικόνα της Λήμνου, εκείνης της εποχής.

Σε άλλο άρθρο γίνεται η περιγραφή του γαμήλιου εθίμου του φλάμπλου, και η εις βάθος μελέτη του, με διασύνδεσή του με αρχαίες καταβολές, τον Διόνυσο και τον Πίνδαρο.

Σε ένα πολυσέλιδο άρθρο αναλύεται σχολαστικά το φοιτητικό σωματείο που ιδρύθηκε μετά την πτώση της χούντας το 1974, η «Σπουδαστική Ένωση Λημνίων» και το ολιγότευχο περιοδικό της «Λημνιακή Γενιά». Πολλή δουλειά για τον συγγραφέα, σημαντική ίσως για ιστορικούς λόγους, για ένα σωματείο που ωστόσο πρόσφερε ελάχιστα (η ταπεινή μου γνώμη), σε μια εποχή έντονων πολιτικών αναζητήσεων, αλλά και κομματικών κοκορομαχιών, και άφθονης κομματικής εκμετάλλευσης. Το αναμενόμενο αποτέλεσμα ο εκφυλισμός και η αυτοδιάλυσή της μετά από λίγα χρόνια. Δυστυχώς τα έζησα ως φοιτητής, και τα ξέρω.

Στα άρθρα του Μπελίτσου «Μικροϊστορικά της Λήμνου από εφημερίδες της Σμύρνης» και «Μικροϊστορικά Λήμνου από εφημερίδες των αρχών του 20ού αιώνα» μέσα από αποσπάσματα εφημερίδων προβάλλει η ζωή των Λημνίων, κοινωνική, πολιτικοστρατιωτική, οικονομική, κλπ, με γλαφυρό τρόπο, και με μια δημοσιογραφική γλώσσα της εποχής που αν και λογία, είναι λογοτεχνική, ελκυστική και εύληπτη.

Άλλα θέματα οι πρόσφυγες του Ρεΐζντερε και της Κούταλης, οι ηττημένοι Λευκοί Ρώσοι που βρήκαν καταφύγιο στην Πούντα της Λήμνου το 1920, και το Ρώσικο νεκροταφείο, ο αρχαίος Λήμνιος γλύπτης Αλκαμένης και τα γλυπτά του Παρθενώνα, οι δάσκαλοι της Λήμνου, τα οθωμανικά νομίσματα της Λέσβου κλπ, κλπ, ων δεν υπάρχει τελειωμός.

Έτσι κάπως κλείνει το πρώτο τεύχος, με τον αναγνώστη παραζαλισμένο απ’ τον πακτωλό των γνώσεων, των παραστάσεων, των εικόνων. Με μια γλυκιά επίγευση, μια αίσθηση απόλυτης ικανοποίησης.

Στο δεύτερο τεύχος – βιβλίο, ο συγγραφέας παραθέτει κυρίως ομιλίες και διαλέξεις του, που έχει κάνει σε διάφορες πνευματικές εκδηλώσεις, επετείους, εθνικές γιορτές, εγκαίνια εκθέσεων, ημερίδες, συνέδρια κλπ. Επίσης αυτούσια κεφάλαια σε βιβλία άλλων συγγραφέων. Δεν σκοπεύω να αναφερθώ αναλυτικά, ήδη έχω μακρηγορήσει, θέλω μόνο να επισημάνω ότι μη φανταστεί κάποιος ότι είναι τυπικές συνήθεις ομιλίες όπως αυτές που γνωρίζουμε κλασικά. Είναι κανονικές πραγματείες και μονογραφίες, με όλα τα συμπαρομαρτούντα σύνεργα της τεχνικής Μπελίτσου, δηλαδή φωτογραφίες εποχής, αποκόμματα εφημερίδων εποχής, πράγματα μυστήρια και κρυμμένα που μόνο ο Μπελίτσος μπορεί και ανακαλύπτει.

Θέματα ποικίλα, αλλά το κέντρο πάντα η Λήμνος. Αναφέρω μερικούς τίτλους: « Η κοινωνία της Λήμνου λίγο πριν από την απελευθέρωση», «Η λημνιακή διασπορά ως την απελευθέρωση του νησιού», «Θαλασσινά επώνυμα Λημνίων», «Τα αίτια της μετανάστευσης των Λημνιών», «Ο ευεργετισμός στη Λήμνο», «Ο ρόλος του Αβέρωφ στην απελευθέρωση των νησιών του Αιγαίου», «Η σημασία της Λήμνου στην επιτυχημένη έκβαση των βαλκανικών πολέμων», «Η εκστρατεία του 1915 στην Καλλίπολη και η Λήμνος», «Η υποδοχή της πρώτης πατόζας στη Λήμνο», «Από τη Λημνία άμπελο ως το Μοσχάτο Αλεξανδρείας», «Μαρτυρίες για την Κατοχή από τα χωριά της ανατολικής Λήμνου», «Οθωμανικά νομίσματα Λήμνου», «Η καπνοκαλλιέργεια στη Λήμνο», και άλλα πολλά.

Κλείνοντας θέλω να εκφράσω μερικές σκέψεις μου, όπως το αισθάνομαι. Δεν γνωρίζω αν αυτό που έγραψα είναι βιβλιοκρισία, ή παρουσίαση βιβλίου, ή απλά μια ενημέρωση, ή όπως κι αν λέγεται. Αισθάνομαι πολύ προνομιούχος που είχα την ευκαιρία να καταπιαστώ με το έργο του Μπελίτσου, όχι μόνο με αυτή την έκδοση, αλλά και με άλλες, έστω ως ένας αναγνώστης. Ο Μπελίτσος είναι μέγας συγγραφέας, ένα φαινόμενο. Ναι ξέρω ότι δεν του αρέσουν αυτά, αφού είναι πολύ ταπεινός, καθημερινός άνθρωπος χωρίς πόζα.   

Το έργο που προικοδότησε στη Λήμνο και τους Λημνιούς, με τα τόσα βιβλία και τα τόσα γραπτά του, είναι τεράστιο, αναξιολόγητο και ανεκτίμητο ακόμα στην έκταση, την αξία, και τη σημασία του. Κάποτε ως νέος γιατρός, είχα γνωρίσει μεγαλύτερους γιατρούς που είχαν εργαστεί πολλά χρόνια στην Αμερική, ή στην Αγγλία και είχαν γνωρίσει με τη σειρά τους ιατρούς - παγκόσμιους θρύλους, των οποίων τα συγγράμματα μελετούσαμε. Πώς ήταν; Τους ρωτούσαμε να μας πουν. «Κανονικοί άνθρωποι, θνητοί, όπως όλοι μας, αλλά εργατικοί και μεθοδικοί», ήταν η απάντηση.

Φαινόμενο μεν ο Μπελίτσος, αλλά κανονικός άνθρωπος, θνητός, καθημερινός. Με μια ικανότητα και ευφυΐα αδιαμφισβήτητη, εννοείται, αλλά χαλκέντερος, τέρας εργατικότητας και επιμέλειας. Τίποτα μεγάλο δεν επιτυγχάνεται χωρίς προσπάθεια και επιμονή. Ο Μπελίτσος έχει τη στόφα και την νοοτροπία του πρωταθλητή. Ο πρωταθλητισμός θέλει θυσίες, γερά νεύρα, γερό στομάχι. Οι συγγραφείς γενικά, αν όχι όλοι πρωταθλητές, είναι σαν αθλητές. Με λίγες δόξες ωστόσο. Τους αρκεί η χαρά της συμμετοχής, του αγωνίσματος, του τερματισμού. Είναι αθλητές, οι περισσότεροι  χωρίς μετάλλια. Χωρίς την επευφημία του πλήθους. Είναι μοναχικοί ήρωες. Τους αρκεί ο τερματισμός.

Πόσο μετρούν στην αυτιστική κοινωνία του κινητού τηλεφώνου, τα βιβλία; Πόσους σημερινούς ανθρώπους απασχολεί η μελέτη ενός ποιοτικού κειμένου; Πόση σημασία και βοήθεια δίνει το επίσημο κράτος με τους διάφορους θεσμούς του στο βιβλίο και στο συγγραφέα; Όχι, για βοήθεια δεν εννοούμε τη σίτιση στο «Πρυτανείο» δημοσία δαπάνη. Λέμε την εις βάθος σημασία και προαγωγή της πνευματικής καλλιέργειας, και όχι τηλεοπτικές παράτες, ή μουσειακού τύπου χλιδάτες εκδηλώσεις με την διασπάθιση τεραστίων κονδυλίων, ή διάφορες πλακετοβραβεύσεις κλπ. Ερωτήσεις προς απάντηση, χωρίς απάντηση. Αλλά είπαμε, ο κάθε συγγραφέας έχει συνηθίσει τη μοναξιά.

Και ίσως αυτή η μοναξιά, μεταξύ μας, είναι το καλύτερο. Καλύτερα χωρίς την δήθεν αιγίδα της επίσημης πολιτείας. Το είχε πει εξάλλου και ο Τσαρούχης, ότι κάθε προσφερόμενη πολυτέλεια, οδηγεί στον εξανδραποδισμό του πνευματικού ανθρώπου, ή κάπως έτσι. Κι άλλο ένα είχε πει, μεταξύ πολλών, ότι το επίσημο κράτος πολεμά την εθνική μας παράδοση, από το 1821. Άλλοτε με την αδιαφορία του, σήμερα με κάτι πολύ πιο επικίνδυνο, το κακώς εννοούμενο ενδιαφέρον του. 

Αγαπητοί αναγνώστες -και φίλε Θοδωρή-, συγχωρείστε τη φλυαρία μου.

Μια πρόταση για το καλοκαίρι, ευσεβάστως και ταπεινώς. Και για την άνοιξη δηλαδή. Αφού έτσι κι αλλιώς εκεί που θα λιάζεστε θα δαχτυλομετρείτε το κινητό σας, ανοίξτε και διαβάστε τα Σύμμεικτα ΙΙΙ και IV του Θοδωρή Μπελίτσου.

Και θα ψυχαγωγηθείτε, και θα επιμορφωθείτε.

Σταύρος Τραγάρας, Αθήνα, 2.5.2026

Πρόσβαση στα δύο βιβλία από: Εδώ

Με τον Σταύρο Τραγάρα